Cevher tenörü ve demir cevheri (%62 Fe endeksi)
Tenör, cevherdeki değerli metal oranıdır (demir için % Fe, bakır konsantresi için % Cu, altın için g/t). Demir cevheri fiyatları Platts/Fastmarkets’ın “%62 Fe ince cevher CFR Çin” endeksine göre belirlenir; %65 Fe yüksek tenörlü konsantre ve peletler prim, %58 Fe düşük tenör indirimle satılır. Fiyatlamada demir dışında silika, alümina, fosfor, kükürt ve nem için ceza (penalty) veya prim skalaları uygulanır. Konsantrelerde ayrıca işleme ve rafinaj ücretleri (TC/RC) ile arsenik, cıva gibi zararlı element cezaları müzakere edilir.
İlgili terimler
Fiyat raporlama kuruluşları (Platts, Argus, ICIS, Fastmarkets) PRA
Borsada işlem görmeyen veya fiziki piyasası borsadan farklı olan emtialar için gerçekleşen işlemleri, teklifleri ve piyasa görüşmelerini derleyerek günlük veya haftalık değerlendirme fiyatları yayımlayan bağımsız kuruluşlardır. S&P Global Platts ve Argus petrol, LNG, gübre ve kömürde; ICIS ve Chemorbis petrokimya ve plastiklerde; Fastmarkets (Metal Bulletin) metal, cevher ve kâğıtta; CRU çelik ve alüminyumda referans kabul edilir. Fiyatları formül fiyatlı sözleşmelerde endeks olarak kullanılır ve IOSCO ilkelerine göre denetlenir.
Hakem (umpire) analizi
Satıcının ve alıcının analiz sonuçları sözleşmede belirtilen farkı (spliting limit) aştığında, saklanan mühürlü numunenin tarafların önceden kabul ettiği bağımsız bir laboratuvarda analiz edilmesidir. Cevher ve konsantre ticaretinde yaygındır; umpire sonucu çoğunlukla bağlayıcıdır veya iki sonuçtan umpire’a yakın olanla ortalaması alınır. Maliyeti genellikle sonucu umpire’dan uzak olan taraf öder.
Dökme yük (kuru ve sıvı dökme)
Ambalajsız olarak doğrudan gemi ambarına veya tankına yüklenen yüktür: tahıl, kömür, demir cevheri, hurda, gübre ve çimento kuru dökme; ham petrol, akaryakıt, bitkisel yağ ve kimyasallar sıvı dökmedir. Gemi büyüklükleri Handysize (15–35 bin dwt), Supramax/Ultramax (50–64 bin), Panamax/Kamsarmax (65–82 bin) ve Capesize (100 bin dwt üzeri) olarak sınıflandırılır. Dökme yükte miktar draft survey veya kantar ile, kalite ise yükleme ve tahliyede numune alınarak belirlenir.