Kömür kalite parametreleri (nem, kül, uçucu madde, kükürt, HGI)
Termik kömürün değeri kalorifik değerin yanı sıra toplam nem (TM), kül, uçucu madde (VM), sabit karbon, toplam kükürt (TS), Hardgrove öğütülebilirlik indeksi (HGI) ve kül ergime sıcaklığı ile belirlenir. Yüksek kül ve nem taşıma ve yakma maliyetini artırır; kükürt baca gazı arıtma maliyetine ve çevre limitlerine etki eder; HGI değirmen kapasitesini belirler. Kok kömüründe ayrıca CSR, CRI ve akışkanlık önemlidir. Sözleşmelerde “tipik” ve “ret” (rejection) limitleri ile her parametredeki sapma için fiyat ayarlama formülleri yer alır.
İlgili terimler
Kalorifik değer (üst ve alt ısıl değer, GAR / NAR)
Bir yakıtın birim kütlesinin tam yanmasıyla açığa çıkan enerjidir (kcal/kg veya MJ/kg). Üst ısıl değer (GCV) yanmada oluşan su buharının yoğuşma ısısını da içerir; alt ısıl değer (NCV) içermez ve kazanda gerçekte kullanılabilen enerjiye yakındır. Kömürde değer ayrıca hangi esasa göre verildiğine bağlıdır: GAR (alındığı gibi, toplam nem dahil), ADB (hava kurusu), NAR (alındığı gibi, net). Endonezya kömürü çoğunlukla GAR, Avrupa ve Güney Afrika (API2, API4) NAR 6.000 bazında fiyatlanır; teklifler aynı esasa çevrilmeden karşılaştırılmamalıdır.
Numune alma (temsili numune)
Bir partinin tamamını temsil edecek şekilde, standart yöntemlere (ör. tahılda ISO 24333, cevherde ISO 3082, sıvılarda ASTM D4057) göre numune alınmasıdır. Dökme yükte yükleme sırasında belirli aralıklarla alınan alt numuneler birleştirilip bölünür ve genellikle üç veya dört eş numune mühürlenir: biri satıcıya, biri alıcıya, biri hakem analizi için saklanır. Ön teklif aşamasında ise küçük “tip numuneler” ile ürün uygunluğu test edilir; tip numune ile sevkiyat kalitesinin aynı olacağı sözleşmede taahhüt edilmelidir.
Draft survey (su çekimi ile miktar tespiti)
Geminin yükleme öncesi ve sonrası su çekimlerinin (draft) altı noktadan okunması, deniz suyu yoğunluğu, balast, yakıt ve tatlı su miktarlarına göre düzeltilmesiyle yüklenen veya boşaltılan dökme yük miktarının hesaplanmasıdır. Kömür, cevher, tahıl ve gübre gibi yüklerde konşimento miktarı genellikle bu yöntemle belirlenir ve doğruluğu yaklaşık ±%0,5’tir. Bağımsız gözetim şirketi (SGS, Intertek, Bureau Veritas vb.) tarafından yapılması tarafların güvenini artırır.