Kuru madde esası, ham protein ve nem
Tahıl, yem hammaddesi ve gübrelerde analiz değerleri “olduğu gibi” (as is) veya “kuru madde” (DM) esasına göre verilir. Örneğin %12 nemli bir soya küspesinde %46 protein “as is” değeri, kuru maddede yaklaşık %52,3’e karşılık gelir; farklı esaslı teklifler doğrudan karşılaştırılamaz. Ham protein, Kjeldahl veya Dumas yöntemiyle bulunan azotun 6,25 ile çarpılmasıyla hesaplanır. Sözleşmelerde nem üst sınırı, protein alt sınırı ve sapmalarda uygulanacak fiyat indirimi/primi (ör. her %1 protein eksikliği için %1,5 indirim) yazılmalıdır.
İlgili terimler
Analiz sertifikası (COA)
Üreticinin veya bağımsız bir laboratuvarın, belirli bir parti (lot) için yapılan testlerin sonuçlarını şartname sınırlarıyla birlikte gösterdiği belgedir. Ürün adı, lot numarası, üretim tarihi, test metodu (ör. ASTM, ISO), ölçülen değer ve kabul aralığı yer alır. TDS ürünün tipik özelliklerini, COA ise teslim edilen partinin gerçek değerlerini gösterir. Akreditifli işlemlerde COA’nın akreditifte istenen düzenleyici ve içerikle verilmesi gerekir.
Numune alma (temsili numune)
Bir partinin tamamını temsil edecek şekilde, standart yöntemlere (ör. tahılda ISO 24333, cevherde ISO 3082, sıvılarda ASTM D4057) göre numune alınmasıdır. Dökme yükte yükleme sırasında belirli aralıklarla alınan alt numuneler birleştirilip bölünür ve genellikle üç veya dört eş numune mühürlenir: biri satıcıya, biri alıcıya, biri hakem analizi için saklanır. Ön teklif aşamasında ise küçük “tip numuneler” ile ürün uygunluğu test edilir; tip numune ile sevkiyat kalitesinin aynı olacağı sözleşmede taahhüt edilmelidir.
GAFTA ve FOSFA standart sözleşmeleri
GAFTA (Grain and Feed Trade Association) tahıl, bakliyat, yem ve baharat; FOSFA (Federation of Oils, Seeds and Fats Associations) ise yağlı tohum, bitkisel yağ ve hayvansal yağ ticareti için Londra merkezli standart sözleşme formları, numune alma ve analiz kuralları ile tahkim sistemi sunan birliklerdir. Dünya tahıl ve bitkisel yağ ticaretinin büyük bölümü GAFTA 100, GAFTA 64, FOSFA 54 gibi formlara atıfla yapılır. Bu formlar kalite tespiti, geç sevkiyat, temerrüt ve tahkim konularını önceden düzenlediği için müzakere süresini ve hukuki riski azaltır.