AB Ormansızlaşma Tüzüğü (EUDR)
Soya, palm yağı, kakao, kahve, sığır, kauçuk ve odun ile bunlardan üretilen ürünlerin (deri, çikolata, mobilya, kâğıt, lastik vb.) AB pazarına girebilmesi için 31 Aralık 2020’den sonra ormansızlaştırılmış arazide üretilmediğinin ve üretim ülkesi mevzuatına uygun olduğunun kanıtlanmasını şart koşan düzenlemedir (2023/1115). İthalatçı veya ihracatçı, üretim parselinin coğrafi koordinatlarını içeren bir durum tespiti (due diligence) beyanı sunar; ülkeler düşük, standart ve yüksek riskli olarak sınıflandırılır. Bu ürünleri AB’ye satan tedarikçiler için parsel düzeyinde izlenebilirlik artık ticari ön koşuldur.
İlgili terimler
İzlenebilirlik (tedarik zinciri şeffaflığı)
Bir hammaddenin kaynağından (maden, çiftlik, orman, rafineri) son kullanıcıya kadar her aşamada kim tarafından, nerede ve hangi partiden işlendiğinin belgelenebilmesidir. AB Ormansızlaşma Tüzüğü (EUDR), Tedarik Zinciri Durum Tespiti Direktifi (CSDDD), çatışma minerallerine ilişkin OECD rehberi ve geri dönüştürülmüş içerik beyanları (ör. ISCC, GRS) nedeniyle hammadde ticaretinde giderek zorunlu hâle gelmektedir. Coğrafi koordinatlar, kütle denkliği (mass balance) ve dijital ürün pasaportu bu alandaki temel kavramlardır.
Bitki sağlık sertifikası ve veteriner sağlık sertifikası
Bitkisel ürünlerin (tahıl, bakliyat, tohum, kereste, ahşap palet) ihracatçı ülkenin resmî bitki koruma örgütünce muayene edilerek zararlı organizmalardan ari olduğunu ve alıcı ülkenin şartlarını karşıladığını gösteren belge IPPC standartlarına göre düzenlenir. Hayvansal ürünlerde (et, süt tozu, balık unu, jelatin) ise resmî veteriner sağlık sertifikası istenir. Ahşap ambalajlar ISPM 15’e göre ısıl işlem görüp damgalanmalıdır. Belge eksikliği veya uyumsuzluğu, gümrükte bekleme, imha veya geri gönderme ile sonuçlanır.
Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM / CBAM)
Avrupa Birliği’nin demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, hidrojen ve elektrik ithalatında ürünlerin üretiminden kaynaklanan gömülü karbon emisyonları için AB ETS fiyatına bağlı bir bedel alınmasını öngören düzenlemesidir. 2023–2025 geçiş döneminde yalnızca raporlama yapılmış, 2026’dan itibaren yetkili beyan sahiplerinin CBAM sertifikası satın alması başlamıştır. AB’ye bu ürünleri satan tedarikçilerin tesis bazında doğrulanmış emisyon verisi sağlaması, rekabetçilik açısından kritik hâle gelmiştir.