Paslanmaz çelik türleri (304, 316, 430, dubleks)
En az %10,5 krom içeren ve yüzeyinde koruyucu krom oksit tabakası oluşan çeliklerdir. 304 (1.4301, %18 Cr–%8 Ni) östenitik, genel amaçlı ve gıdaya uygundur; 316/316L (1.4401/1.4404) %2–3 molibden içerir ve klorürlü ortamlarda, denizde ve kimya tesislerinde daha dayanıklıdır; 430 (1.4016) nikelsiz ferritik, mıknatıs tutan ve ucuz bir türdür; 201/202 serileri nikeli manganla ikame eder. Dubleks (2205) yüksek dayanım ve gerilmeli korozyon direnci sunar. Paslanmaz fiyatları nikel ve molibden fiyatlarına bağlı “alaşım ek ücreti” ile değişir.
İlgili terimler
Çelik kalite gösterimi (EN, ASTM, AISI, JIS, GB)
Çelikler farklı standart sistemlerinde farklı adlarla anılır. Avrupa normunda (EN 10027) harf kullanım alanını, sayı minimum akma dayanımını gösterir: S235JR yapı çeliği 235 MPa, “JR” 20 °C’de darbe testi; S355J2 ise -20 °C’de test edilmiştir. ASTM’de A36 veya A572 Gr.50, Japonya’da JIS SS400, Çin’de GB Q235/Q355 karşılıklarıdır; paslanmazlarda AISI 304 ≈ EN 1.4301. Eşdeğer kaliteler birebir aynı değildir; kimyasal bileşim ve mekanik değerler sertifikadan kontrol edilmelidir.
Londra Metal Borsası (LME) ve emtia borsaları
Bakır, alüminyum, çinko, nikel, kurşun, kalay ve kobalt gibi demir dışı metallerin küresel referans fiyatlarının oluştuğu borsadır; resmi kapanış (official price) ve aylık ortalamalar fiziki sözleşmelerde endeks olarak kullanılır. Fiziki alıcı, LME fiyatına ek olarak menşe, kalite ve teslim yerine göre değişen bir prim öder (ör. Rotterdam alüminyum primi). Diğer önemli borsalar: CME/COMEX (bakır, altın), ICE (Brent, kakao, kahve, şeker, pamuk), CBOT (soya, mısır, buğday), SHFE (Şanghay metalleri), DCE ve ZCE (Çin plastik, demir cevheri ve tarım vadelileri) ile Bursa Malaysia (palm yağı).
Malzeme profilleri
Metaller ve çelik konusunda diğer terimler
- Akma dayanımı, çekme dayanımı ve uzama
- Alüminyum alaşım serileri ve temper gösterimi (6063-T5 / 5083-H111)
- Bakır katot A kalite (LME Grade A) (Cu-CATH-1)
- Hurda sınıflandırması (ISRI, HMS 1&2, shredded, Millberry)
- Kaplama ağırlığı (Z100, Z275, AZ150)
- Yassı çelik: sıcak haddelenmiş (HRC), soğuk haddelenmiş (CRC) ve galvanizli (HDG)