Çelik kalite gösterimi (EN, ASTM, AISI, JIS, GB)
Çelikler farklı standart sistemlerinde farklı adlarla anılır. Avrupa normunda (EN 10027) harf kullanım alanını, sayı minimum akma dayanımını gösterir: S235JR yapı çeliği 235 MPa, “JR” 20 °C’de darbe testi; S355J2 ise -20 °C’de test edilmiştir. ASTM’de A36 veya A572 Gr.50, Japonya’da JIS SS400, Çin’de GB Q235/Q355 karşılıklarıdır; paslanmazlarda AISI 304 ≈ EN 1.4301. Eşdeğer kaliteler birebir aynı değildir; kimyasal bileşim ve mekanik değerler sertifikadan kontrol edilmelidir.
İlgili terimler
Akma dayanımı, çekme dayanımı ve uzama
Çekme testinde (EN ISO 6892-1, ASTM E8) ölçülen temel mekanik özelliklerdir. Akma dayanımı (ReH/Rp0,2, MPa) malzemenin kalıcı şekil değiştirmeye başladığı gerilmedir ve tasarım hesaplarının esasıdır; çekme dayanımı (Rm) kopmadan önce taşıyabildiği en yüksek gerilmedir; uzama (A%) ise kopmaya kadar boy uzamasıdır ve şekillendirilebilirliği gösterir. İnşaat demirinde Rm/ReH oranı ve uzama deprem dayanımı için kritiktir (ör. B500C’de Rm/Re ≥ 1,15).
EN 10204 malzeme muayene belgesi (2.2, 3.1, 3.2)
Metal ürünler (sac, boru, profil, döküm, dövme) için muayene belgelerinin türlerini tanımlayan Avrupa standardıdır ve dünya çapında “mill test certificate (MTC)” adıyla kullanılır. Tip 2.2, üreticinin genel (partiye özgü olmayan) test sonuçlarını; Tip 3.1, teslim edilen partiye özgü kimyasal analiz ve mekanik test sonuçlarını üreticinin bağımsız muayene yetkilisinin onayıyla; Tip 3.2 ise ayrıca alıcının veya klas kuruluşu gibi bağımsız bir muayene kuruluşunun tanığında yapılan testleri içerir. Basınçlı kaplar, gemi inşası ve enerji projelerinde genellikle 3.1 veya 3.2 istenir.
Yassı çelik: sıcak haddelenmiş (HRC), soğuk haddelenmiş (CRC) ve galvanizli (HDG)
HRC, slabın yaklaşık 1.100 °C’de 1,2–25 mm kalınlığa haddelenmesiyle elde edilir; yüzeyi tufallıdır, boru, profil, gemi ve konstrüksiyonda kullanılır ve küresel çelik fiyatlarının ana göstergesidir. HRC’nin asitle temizlenip (dekape) oda sıcaklığında 0,2–3 mm’ye inceltilmesi CRC’yi verir; daha düzgün yüzey ve dar tolerans sunar, beyaz eşya ve otomotivde kullanılır. CRC’nin sıcak daldırma çinko ile kaplanmasıyla galvanizli sac (GI, DX51D+Z), alüminyum-çinko ile galvalüm (AZ) ve boyanmasıyla boyalı sac (PPGI) elde edilir.