Londra Metal Borsası (LME) ve emtia borsaları
Bakır, alüminyum, çinko, nikel, kurşun, kalay ve kobalt gibi demir dışı metallerin küresel referans fiyatlarının oluştuğu borsadır; resmi kapanış (official price) ve aylık ortalamalar fiziki sözleşmelerde endeks olarak kullanılır. Fiziki alıcı, LME fiyatına ek olarak menşe, kalite ve teslim yerine göre değişen bir prim öder (ör. Rotterdam alüminyum primi). Diğer önemli borsalar: CME/COMEX (bakır, altın), ICE (Brent, kakao, kahve, şeker, pamuk), CBOT (soya, mısır, buğday), SHFE (Şanghay metalleri), DCE ve ZCE (Çin plastik, demir cevheri ve tarım vadelileri) ile Bursa Malaysia (palm yağı).
İlgili terimler
Formül fiyat (endekse bağlı fiyatlama)
Fiyatın sabit bir rakam yerine bir piyasa endeksine bağlanarak belirlendiği yöntemdir: örneğin “LME bakır sevk ayı ortalaması + 85 USD/ton prim”, “Platts Dated Brent + 2,5 USD/varil” veya “ICIS PP homopolimer CFR Türkiye aylık ortalaması – %1”. Fiyatlama dönemi (konşimento ayı, varış ayı, QP – quotational period), endeks kaynağı ve ödemede kullanılacak kur sözleşmede açıkça yazılmalıdır. Uzun dönemli sözleşmelerde her iki tarafı da fiyat dalgalanmasına karşı adil biçimde korur.
Fiyat riskinden korunma (hedging)
Fiziki alım-satımda ortaya çıkan fiyat riskini, vadeli işlem (futures), forward, opsiyon veya swap gibi türev araçlarla ters pozisyon alarak dengeleme yöntemidir. Örneğin üç ay sonra bakır teslim alacak bir kablo üreticisi bugünden LME’de bakır vadeli alarak fiyat artışına karşı korunur; sabit fiyatlı satış yapan bir tüccar ise vadeli satış yapar. Döviz riski için de aynı mantıkla forward kur sözleşmeleri kullanılır. Hedging spekülasyon değildir; amaç kâr değil marjın korunmasıdır, ancak teminat (marj) yönetimi ve baz riski dikkate alınmalıdır.
Kontango ve backwardation (vade yapısı)
Vadeli fiyatların spot fiyata göre durumunu anlatan terimlerdir. Kontangoda ileri vadeli fiyatlar spottan yüksektir; bu genellikle bol arz ve stok tutma maliyetini (depolama, finansman, sigorta) yansıtır ve stok tutup ileriye satmayı cazip kılar. Backwardation’da spot fiyat vadelilerden yüksektir; bu, malın hemen bulunmasının zor olduğu sıkı bir piyasaya işaret eder ve alıcıları hızlı teminine zorlar. Eğrinin şekli, hammaddede stok politikası ve sözleşme zamanlaması için önemli bir sinyaldir.