Piyasa ve fiyatlama

Fabrikaya teslim maliyeti (landed cost)

Bir hammaddenin üreticinin deposuna gelene kadar oluşan toplam maliyetidir: ürün bedeli + navlun + sigorta + gümrük vergisi ve ek vergiler + liman, terminal ve demuraj masrafları + gümrük müşaviri ücreti + iç taşıma + finansman (akreditif, faiz) + kur farkı. Farklı Incoterm, menşe ve ödeme koşulundaki teklifler ancak landed cost bazına çevrildiğinde doğru karşılaştırılabilir. Örneğin FOB fiyatı düşük olan uzak bir tedarikçi, navlun ve anti-damping vergisiyle yakın bir tedarikçiden daha pahalıya gelebilir.

İlgili terimler

Gümrük vergisi (ithalat vergisi)

İthal edilen malın gümrük kıymeti üzerinden HS koduna ve menşe ülkeye göre alınan vergidir. Çoğunlukla değer üzerinden yüzde (ad valorem) olarak, bazen miktar başına (ör. EUR/ton) uygulanır. Oran; DTÖ’ye bildirilen genel oranla (MFN), serbest ticaret anlaşmalarıyla (sıfır veya indirimli oran), ek mali yükümlülükler, ilave gümrük vergileri veya anti-damping önlemleriyle değişebilir. Hammadde maliyet hesabında navlun ve sigorta dahil (CIF) değer üzerinden hesaplanır ve ardından KDV matrahına eklenir.

Navlun (taşıma ücreti)

Malın taşınması karşılığında taşıyıcıya ödenen ücrettir. Konteynerde konteyner başına (ör. USD/40’HC), dökme yükte ton başına (USD/mt) veya gemi kiralamasında günlük kira (USD/gün) olarak fiyatlanır. Temel navluna yakıt ek ücreti (BAF), döviz ek ücreti (CAF), liman ve terminal masrafları (THC), yoğunluk ve savaş riski ek ücretleri eklenebilir. Navlun piyasası çok oynaktır; Drewry, Freightos (FBX) ve Baltık Kuru Yük Endeksi (BDI) gibi endeksler takip edilir.

Mal bedeli, sigorta ve navlun (Cost, Insurance and Freight) CIF

CFR’ye ek olarak satıcının, alıcı lehine yük sigortası yaptırdığı deniz taşıması teslim şeklidir. Incoterms 2020’ye göre CIF’te asgari teminat Institute Cargo Clauses (C) düzeyindedir ve sözleşme bedelinin %110’unu karşılamalıdır; daha geniş “all risks” (A) teminatı istenecekse sözleşmede açıkça yazılmalıdır. Risk yine yükleme limanında gemiye yüklemeyle geçer; satıcı navlun ve sigortayı öder ama yolculuk riskini taşımaz.

KDV (katma değer vergisi) – ithalat ve ihracatta

Tüketim üzerinden alınan vergidir. İhracat çoğu ülkede KDV’den istisnadır (sıfır oranlı); ihracatçı yüklendiği KDV’yi iade alabilir. İthalatta KDV, gümrük kıymeti + gümrük vergisi + diğer vergiler toplamı üzerinden gümrükte tahsil edilir ve ithalatçı mükellefse genellikle indirim konusu yapılabilir; bu nedenle nakit akışı etkisi önemlidir. AB içi ticarette KDV kayıtlı firmalar arasında “ters ibraz (reverse charge)” uygulanır. Türkiye’de genel oran %20, birçok hammadde için indirimli oranlar bulunabilir.

Ticaret el kitabında anlatıldığı yer

Ticaret el kitabı