Sevkiyat ve lojistik

Demuraj ve detention (gecikme bedelleri)

Dökme taşımada demuraj, stalya süresi aşıldığında kiracının armatöre ödediği günlük tazminattır (ör. USD 15.000/gün). Konteyner taşımacılığında ise demuraj, dolu konteynerin serbest süreyi aşarak terminalde beklemesi; detention, konteynerin terminal dışında (alıcının deposunda) serbest süreden uzun tutulması nedeniyle hat tarafından alınan ücretlerdir. Gümrük gecikmeleri bu maliyetleri hızla büyütür; serbest gün sayısı navlun pazarlığında mutlaka netleştirilmelidir.

İlgili terimler

Stalya (yükleme/boşaltma için serbest süre)

Kiracının veya alıcının gemiyi ek ücret ödemeden yükleme ya da boşaltma için kullanabileceği, sözleşmede kararlaştırılan süredir. Genellikle günlük ton hızıyla ifade edilir (ör. “5.000 mt/gün, SHINC” – pazar ve tatiller dahil; “SHEX” – hariç). Süre, Hazırlık Bildirimi’nin (NOR) verilmesinden ve sözleşmedeki bekleme süresinden sonra işlemeye başlar. Süre aşılırsa demuraj, erken bitirilirse sözleşmede varsa dispeç (despatch) ödenir.

Çarter parti (gemi kira sözleşmesi) C/P

Armatör ile kiracı (çartırer) arasında geminin kullanımını düzenleyen sözleşmedir. Sefer çarterinde (voyage) belirli bir yük belirli limanlar arasında ton başına navlunla taşınır; zaman çarterinde (time) gemi belirli bir süre için günlük kira ile kiralanır; çıplak gemi (bareboat) çarterinde ise gemi mürettebatsız kiralanır. GENCON, NYPE ve ASBATANKVOY gibi standart formlar kullanılır. Dökme hammadde alım-satım sözleşmeleri, yükleme hızı ve demuraj gibi koşulları çarter parti ile uyumlu olacak şekilde yazılmalıdır.

Konteyner tipleri (20’, 40’, 40’HC, reefer, open top)

20 fit konteyner (yaklaşık 33 m³, yük kapasitesi ~25–28 t) ağır ve yoğun yükler (metal, mineral, kimyasal torbalar) için; 40 fit (67 m³) ve 40 fit yüksek (40’HC, 76 m³, ~26 t) hafif ama hacimli yükler (plastik granül, elyaf, köpük) için kullanılır. Pratikte karayolu ağırlık sınırları konteyner kapasitesinden daha belirleyici olabilir. Soğuk zincir için reefer, makine ve büyük parçalar için open top/flat rack, sıvılar için tank konteyner tercih edilir.

Ticaret el kitabında anlatıldığı yer

Ticaret el kitabı