Sevkiyat ve lojistik

Stalya (yükleme/boşaltma için serbest süre)

Kiracının veya alıcının gemiyi ek ücret ödemeden yükleme ya da boşaltma için kullanabileceği, sözleşmede kararlaştırılan süredir. Genellikle günlük ton hızıyla ifade edilir (ör. “5.000 mt/gün, SHINC” – pazar ve tatiller dahil; “SHEX” – hariç). Süre, Hazırlık Bildirimi’nin (NOR) verilmesinden ve sözleşmedeki bekleme süresinden sonra işlemeye başlar. Süre aşılırsa demuraj, erken bitirilirse sözleşmede varsa dispeç (despatch) ödenir.

İlgili terimler

Demuraj ve detention (gecikme bedelleri)

Dökme taşımada demuraj, stalya süresi aşıldığında kiracının armatöre ödediği günlük tazminattır (ör. USD 15.000/gün). Konteyner taşımacılığında ise demuraj, dolu konteynerin serbest süreyi aşarak terminalde beklemesi; detention, konteynerin terminal dışında (alıcının deposunda) serbest süreden uzun tutulması nedeniyle hat tarafından alınan ücretlerdir. Gümrük gecikmeleri bu maliyetleri hızla büyütür; serbest gün sayısı navlun pazarlığında mutlaka netleştirilmelidir.

Çarter parti (gemi kira sözleşmesi) C/P

Armatör ile kiracı (çartırer) arasında geminin kullanımını düzenleyen sözleşmedir. Sefer çarterinde (voyage) belirli bir yük belirli limanlar arasında ton başına navlunla taşınır; zaman çarterinde (time) gemi belirli bir süre için günlük kira ile kiralanır; çıplak gemi (bareboat) çarterinde ise gemi mürettebatsız kiralanır. GENCON, NYPE ve ASBATANKVOY gibi standart formlar kullanılır. Dökme hammadde alım-satım sözleşmeleri, yükleme hızı ve demuraj gibi koşulları çarter parti ile uyumlu olacak şekilde yazılmalıdır.

Hazırlık bildirimi (NOR)

Kaptanın veya acentenin, geminin sözleşmede belirtilen limana vardığını ve yükleme ya da boşaltmaya her bakımdan (ambarlar temiz, gerekli izinler alınmış) hazır olduğunu kiracıya veya alıcıya yazılı olarak bildirmesidir. Geçerli bir NOR, stalya süresinin başlaması için ön koşuldur. Gemi hazır olmadığı hâlde verilen NOR geçersiz sayılabilir ve demuraj hesabını değiştirir; bu yüzden ambar muayene raporları ile birlikte saklanmalıdır.

Ticaret el kitabında anlatıldığı yer

Ticaret el kitabı