Gümrük, vergi ve mevzuat

Gümrük vergisi (ithalat vergisi)

İthal edilen malın gümrük kıymeti üzerinden HS koduna ve menşe ülkeye göre alınan vergidir. Çoğunlukla değer üzerinden yüzde (ad valorem) olarak, bazen miktar başına (ör. EUR/ton) uygulanır. Oran; DTÖ’ye bildirilen genel oranla (MFN), serbest ticaret anlaşmalarıyla (sıfır veya indirimli oran), ek mali yükümlülükler, ilave gümrük vergileri veya anti-damping önlemleriyle değişebilir. Hammadde maliyet hesabında navlun ve sigorta dahil (CIF) değer üzerinden hesaplanır ve ardından KDV matrahına eklenir.

İlgili terimler

HS kodu (Armonize Sistem) ve GTİP

Dünya Gümrük Örgütü’nün (WCO) yaklaşık 200 ülkede kullanılan mal sınıflandırma sistemidir. İlk 6 hane tüm dünyada aynıdır (ör. 3902.10 polipropilen); ülkeler buna kendi alt kırılımlarını ekler: Türkiye’de 12 haneli GTİP, AB’de 8 haneli KN ve 10 haneli TARIC. Doğru kod; gümrük vergisi oranını, ithalat izinlerini, anti-damping önlemlerini, tercihli menşe kurallarını ve dış ticaret istatistiklerini belirler. Yanlış sınıflandırma geriye dönük vergi ve cezaya yol açabilir; emin olunamayan durumlarda bağlayıcı tarife bilgisi (BTB/BTI) alınabilir.

KDV (katma değer vergisi) – ithalat ve ihracatta

Tüketim üzerinden alınan vergidir. İhracat çoğu ülkede KDV’den istisnadır (sıfır oranlı); ihracatçı yüklendiği KDV’yi iade alabilir. İthalatta KDV, gümrük kıymeti + gümrük vergisi + diğer vergiler toplamı üzerinden gümrükte tahsil edilir ve ithalatçı mükellefse genellikle indirim konusu yapılabilir; bu nedenle nakit akışı etkisi önemlidir. AB içi ticarette KDV kayıtlı firmalar arasında “ters ibraz (reverse charge)” uygulanır. Türkiye’de genel oran %20, birçok hammadde için indirimli oranlar bulunabilir.

Anti-damping vergisi ve telafi edici vergi AD

Bir ülkenin, ihracatçı ülkede iç piyasa fiyatının altında (damping) veya devlet sübvansiyonuyla satılan ve yerli üreticiye zarar veren ithalata karşı uyguladığı ek vergidir. Soruşturma sonucu belirli menşe ülkeler ve hatta tek tek firmalar için farklı oranlar belirlenir; çelik, alüminyum, PET, PVC, kimyasallar ve elyaf gibi hammaddelerde çok yaygındır. Oranlar %100’ü aşabilir; bu nedenle ithalat planlamasında ürünün HS kodu ve menşei için yürürlükteki önlemler mutlaka kontrol edilmeli, menşe yanıltması (transshipment) ağır yaptırımlara yol açar.

Gümrük kıymeti (işlem değeri yöntemi)

Gümrük vergisinin hesaplandığı değerdir ve DTÖ Gümrük Kıymeti Anlaşması’na göre öncelikle fiilen ödenen veya ödenecek fiyat (işlem değeri) esas alınır. Çoğu ülkede (AB, Türkiye) navlun ve sigorta varış noktasına kadar kıymete eklenir (CIF esası); ABD gibi bazı ülkeler FOB esası kullanır. Komisyonlar, lisans bedelleri ve alıcının sağladığı kalıp gibi unsurlar da eklenebilir. İlişkili taraflar arası düşük faturalama tespit edilirse gümrük başka yöntemlerle kıymet belirler ve ceza uygular.

Ticaret el kitabında anlatıldığı yer

Ticaret el kitabı