Incoterms ve ticari sözleşmeler FOB

Gemide teslim (Free On Board)

Hammadde ticaretinde en yaygın teslim şekillerinden biridir ve yalnızca deniz/iç su yolu taşımasında kullanılır. Satıcı, ihracat gümrüğü yapılmış malı yükleme limanında alıcının belirlediği gemiye yükler; mal gemiye yüklendiği anda risk alıcıya geçer. Navlunu ve sigortayı alıcı ayarlar; dökme yüklerde yükleme hızı, stalya ve demuraj koşulları ayrıca kararlaştırılmalıdır. Konteyner yüklerinde FCA daha doğru bir seçimdir.

İlgili terimler

Mal bedeli ve navlun (Cost and Freight) CFR

Yalnızca deniz/iç su yolu taşımasında kullanılır. Satıcı malı yükleme limanında gemiye yükler ve varış limanına kadar navlunu öder; ancak risk, FOB’daki gibi mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer. Bu nedenle deniz yolculuğu sırasında hasar riski alıcıdadır ve alıcının kendi sigortasını yaptırması gerekir. Fiyat “CFR İskenderun” gibi varış limanıyla verilir.

Mal bedeli, sigorta ve navlun (Cost, Insurance and Freight) CIF

CFR’ye ek olarak satıcının, alıcı lehine yük sigortası yaptırdığı deniz taşıması teslim şeklidir. Incoterms 2020’ye göre CIF’te asgari teminat Institute Cargo Clauses (C) düzeyindedir ve sözleşme bedelinin %110’unu karşılamalıdır; daha geniş “all risks” (A) teminatı istenecekse sözleşmede açıkça yazılmalıdır. Risk yine yükleme limanında gemiye yüklemeyle geçer; satıcı navlun ve sigortayı öder ama yolculuk riskini taşımaz.

Gemi doğrultusunda teslim (Free Alongside Ship) FAS

Yalnızca deniz ve iç su yolu taşımasında kullanılır. Satıcı, ihracat gümrüğü yapılmış malı alıcının belirlediği geminin yanına (rıhtıma veya mavnaya) bırakır; risk bu noktada alıcıya geçer, gemiye yükleme ve navlun alıcıya aittir. Tahıl, kereste, hurda ve ağır yük gibi dökme ve proje kargolarında kullanılır; konteyner yükünde FCA tercih edilmelidir.

Konşimento (B/L) B/L

Taşıyıcının malı teslim aldığını veya gemiye yüklediğini gösteren, deniz taşımasının en önemli belgesidir. Üç işlevi vardır: yükün alındığına dair makbuz, taşıma sözleşmesinin kanıtı ve emre yazılı olduğunda mülkiyeti temsil eden kıymetli evrak. Orijinal nüshalardan birini ibraz eden kişi malı teslim alabildiği için akreditif ve vesaik mukabili işlemlerin temelidir. “Clean on board” konşimento, malın gemiye hasarsız yüklendiğini gösterir.

Stalya (yükleme/boşaltma için serbest süre)

Kiracının veya alıcının gemiyi ek ücret ödemeden yükleme ya da boşaltma için kullanabileceği, sözleşmede kararlaştırılan süredir. Genellikle günlük ton hızıyla ifade edilir (ör. “5.000 mt/gün, SHINC” – pazar ve tatiller dahil; “SHEX” – hariç). Süre, Hazırlık Bildirimi’nin (NOR) verilmesinden ve sözleşmedeki bekleme süresinden sonra işlemeye başlar. Süre aşılırsa demuraj, erken bitirilirse sözleşmede varsa dispeç (despatch) ödenir.

Ticaret el kitabında anlatıldığı yer

Ticaret el kitabı