Gümrük, vergi ve mevzuat

Yaptırım ve ihracat kontrol taraması

Alıcı, satıcı, banka, gemi ve nihai kullanıcının BM, AB, ABD (OFAC) ve İngiltere (OFSI) yaptırım listelerinde yer alıp almadığının ve malın yaptırım uygulanan ülkelere veya yasaklı kullanımlara gidip gitmediğinin kontrol edilmesidir. Bankalar yaptırım riski taşıyan işlemlerde ödemeyi durdurabilir; ihlaller ağır para cezası ve hesap kapatmayla sonuçlanır. Yaptırımlar sık değiştiği için tarama her işlemde tekrarlanmalı; gemi adı değişikliği ve AIS kapatma gibi kaçınma işaretlerine dikkat edilmelidir.

İlgili terimler

Ülke riski ve transfer riski

Alıcı ödemeye istekli ve gücü yetse bile, ülkesindeki ekonomik veya siyasi gelişmeler (döviz kıtlığı, sermaye kontrolü, yaptırımlar, savaş, moratoryum) nedeniyle paranın satıcıya ulaşamaması riskidir. OECD ülke risk sınıflandırması ve kredi derecelendirme notları bu riski ölçmek için kullanılır. Yüksek riskli ülkelere satışta teyitli akreditif, ihracat kredi sigortası ve ödemenin güçlü bir para biriminde yapılması önerilir.

Çift kullanımlı mallar ve ihracat kontrolü

Hem sivil hem askerî amaçla kullanılabilen ürünlerin (bazı özel çelikler, titanyum ve süper alaşımlar, karbon elyaf, nadir toprak elementleri, bazı kimyasallar ve öncül maddeler) ihracatının lisansa bağlanmasıdır. Liste ve kurallar Wassenaar Düzenlemesi, Nükleer Tedarikçiler Grubu, Avustralya Grubu ve Füze Teknolojisi Kontrol Rejimi temelinde ülkelerce belirlenir (AB 2021/821 Tüzüğü, ABD EAR vb.). Lisanssız ihracat ciddi cezai yaptırım doğurur; satıcı nihai kullanıcı beyanı (end-user certificate) istemelidir.

Müşterini tanı (KYC / KYB) ve firma doğrulama

Bir karşı tarafla iş yapmadan önce firmanın gerçekten var olduğunu, yetkililerin kim olduğunu, nihai faydalanıcı sahiplerini ve yaptırım/olumsuz haber durumunu doğrulama sürecidir. Vergi levhası, ticaret sicil kaydı, imza sirküleri, faaliyet belgesi, banka referansı ve tesis ziyareti/video doğrulaması kullanılır. Bankalar kara para aklama mevzuatı gereği KYC yapar; ticari taraflar için ise dolandırıcılığa karşı ilk savunma hattıdır. Platformdaki “Doğrulanmış firma” rozeti bu tür belge kontrolüne dayanır.

Ticaret el kitabında anlatıldığı yer

Ticaret el kitabı

İthalat ve gümrük rehberi: GTİP, vergiler ve maliyet hesabı