Menşe şahadetnamesi ve tercihli menşe belgeleri (EUR.1, A.TR, Form A)
Malın hangi ülkede üretildiğini (elde edildiğini) gösteren belgedir ve genellikle ticaret odaları tarafından onaylanır. Tercihsiz menşe belgesi, anti-damping, kota ve ithalat yasakları için; tercihli menşe belgeleri ise serbest ticaret anlaşmalarında indirimli veya sıfır gümrük vergisi için kullanılır: AB–Türkiye sanayi ürünlerinde A.TR dolaşım belgesi, menşe kuralları sağlandığında EUR.1 veya fatura beyanı, ASEAN’da Form D, Çin anlaşmalarında Form E gibi. Menşe kuralları ürüne göre değişir ve sahte belge ciddi vergi farkı ve cezaya yol açar.
İlgili terimler
HS kodu (Armonize Sistem) ve GTİP
Dünya Gümrük Örgütü’nün (WCO) yaklaşık 200 ülkede kullanılan mal sınıflandırma sistemidir. İlk 6 hane tüm dünyada aynıdır (ör. 3902.10 polipropilen); ülkeler buna kendi alt kırılımlarını ekler: Türkiye’de 12 haneli GTİP, AB’de 8 haneli KN ve 10 haneli TARIC. Doğru kod; gümrük vergisi oranını, ithalat izinlerini, anti-damping önlemlerini, tercihli menşe kurallarını ve dış ticaret istatistiklerini belirler. Yanlış sınıflandırma geriye dönük vergi ve cezaya yol açabilir; emin olunamayan durumlarda bağlayıcı tarife bilgisi (BTB/BTI) alınabilir.
Anti-damping vergisi ve telafi edici vergi AD
Bir ülkenin, ihracatçı ülkede iç piyasa fiyatının altında (damping) veya devlet sübvansiyonuyla satılan ve yerli üreticiye zarar veren ithalata karşı uyguladığı ek vergidir. Soruşturma sonucu belirli menşe ülkeler ve hatta tek tek firmalar için farklı oranlar belirlenir; çelik, alüminyum, PET, PVC, kimyasallar ve elyaf gibi hammaddelerde çok yaygındır. Oranlar %100’ü aşabilir; bu nedenle ithalat planlamasında ürünün HS kodu ve menşei için yürürlükteki önlemler mutlaka kontrol edilmeli, menşe yanıltması (transshipment) ağır yaptırımlara yol açar.
Ticari fatura (ihracat faturası) CI
Satıcının sevkiyat sonrası düzenlediği, malın tanımı, HS kodu, miktarı, birim ve toplam fiyatı, Incoterm’i, ödeme şekli, menşei ve alıcı-satıcı bilgilerini içeren nihai satış belgesidir. Gümrük kıymetinin, vergilerin ve akreditif ödemesinin temel belgesidir; akreditifte mal tanımı akreditif metniyle birebir aynı olmalıdır. Proforma faturadan farklı olarak gerçek satışı ve tahsil edilecek tutarı gösterir.
Ticaret el kitabında anlatıldığı yer
Gümrük, vergi ve mevzuat konusunda diğer terimler
- Antrepo (gümrüklü depo)
- Çeki listesi (packing list) (P/L)
- Çift kullanımlı mallar ve ihracat kontrolü
- Dahilde işleme rejimi (DİR)
- Gümrük kıymeti (işlem değeri yöntemi)
- Gümrük müşaviri (gümrük komisyoncusu)
- Gümrük vergisi (ithalat vergisi)
- İhracat (gümrük) beyannamesi
- KDV (katma değer vergisi) – ithalat ve ihracatta
- Müşterini tanı (KYC / KYB) ve firma doğrulama
- Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM / CBAM)
- Yaptırım ve ihracat kontrol taraması