Gümrük, vergi ve mevzuat

Gümrük kıymeti (işlem değeri yöntemi)

Gümrük vergisinin hesaplandığı değerdir ve DTÖ Gümrük Kıymeti Anlaşması’na göre öncelikle fiilen ödenen veya ödenecek fiyat (işlem değeri) esas alınır. Çoğu ülkede (AB, Türkiye) navlun ve sigorta varış noktasına kadar kıymete eklenir (CIF esası); ABD gibi bazı ülkeler FOB esası kullanır. Komisyonlar, lisans bedelleri ve alıcının sağladığı kalıp gibi unsurlar da eklenebilir. İlişkili taraflar arası düşük faturalama tespit edilirse gümrük başka yöntemlerle kıymet belirler ve ceza uygular.

İlgili terimler

Gümrük vergisi (ithalat vergisi)

İthal edilen malın gümrük kıymeti üzerinden HS koduna ve menşe ülkeye göre alınan vergidir. Çoğunlukla değer üzerinden yüzde (ad valorem) olarak, bazen miktar başına (ör. EUR/ton) uygulanır. Oran; DTÖ’ye bildirilen genel oranla (MFN), serbest ticaret anlaşmalarıyla (sıfır veya indirimli oran), ek mali yükümlülükler, ilave gümrük vergileri veya anti-damping önlemleriyle değişebilir. Hammadde maliyet hesabında navlun ve sigorta dahil (CIF) değer üzerinden hesaplanır ve ardından KDV matrahına eklenir.

HS kodu (Armonize Sistem) ve GTİP

Dünya Gümrük Örgütü’nün (WCO) yaklaşık 200 ülkede kullanılan mal sınıflandırma sistemidir. İlk 6 hane tüm dünyada aynıdır (ör. 3902.10 polipropilen); ülkeler buna kendi alt kırılımlarını ekler: Türkiye’de 12 haneli GTİP, AB’de 8 haneli KN ve 10 haneli TARIC. Doğru kod; gümrük vergisi oranını, ithalat izinlerini, anti-damping önlemlerini, tercihli menşe kurallarını ve dış ticaret istatistiklerini belirler. Yanlış sınıflandırma geriye dönük vergi ve cezaya yol açabilir; emin olunamayan durumlarda bağlayıcı tarife bilgisi (BTB/BTI) alınabilir.

Ticari fatura (ihracat faturası) CI

Satıcının sevkiyat sonrası düzenlediği, malın tanımı, HS kodu, miktarı, birim ve toplam fiyatı, Incoterm’i, ödeme şekli, menşei ve alıcı-satıcı bilgilerini içeren nihai satış belgesidir. Gümrük kıymetinin, vergilerin ve akreditif ödemesinin temel belgesidir; akreditifte mal tanımı akreditif metniyle birebir aynı olmalıdır. Proforma faturadan farklı olarak gerçek satışı ve tahsil edilecek tutarı gösterir.

Ticaret el kitabında anlatıldığı yer

Ticaret el kitabı