Incoterms ve ticari sözleşmeler

Spot alım ve dönemsel (term) sözleşme

Spot alım, mevcut piyasa fiyatından tek seferlik ve kısa sürede teslim edilen alımdır; esneklik sağlar ama fiyat ve arz riskine açıktır. Term (dönemsel) sözleşme ise belirli bir dönem boyunca (çeyrek, yıl) düzenli sevkiyatları sabit veya formüle bağlı fiyatla güvence altına alır; tedarik güvenliği sağlar, ancak minimum alım yükümlülüğü (take-or-pay) içerebilir. Üreticiler genellikle ihtiyacın bir kısmını term, kalanını spot alarak riski dengeler.

İlgili terimler

Satış sözleşmesi

Uluslararası hammadde satışında tarafların hak ve yükümlülüklerini düzenleyen ana belgedir. Ürün tanımı ve şartname, miktar ve tolerans, fiyat ve para birimi, Incoterm ve adlandırılmış yer, sevk dönemi, ödeme şekli, kalite-miktar tespiti (gözetim), sigorta, mücbir sebep, sözleşmeye aykırılık hâlinde yaptırımlar, uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözüm yeri yazılmalıdır. Tarafların ülkeleri izin veriyorsa Viyana Satım Sözleşmesi (CISG) uygulanır; dışlanacaksa açıkça belirtilmelidir.

Formül fiyat (endekse bağlı fiyatlama)

Fiyatın sabit bir rakam yerine bir piyasa endeksine bağlanarak belirlendiği yöntemdir: örneğin “LME bakır sevk ayı ortalaması + 85 USD/ton prim”, “Platts Dated Brent + 2,5 USD/varil” veya “ICIS PP homopolimer CFR Türkiye aylık ortalaması – %1”. Fiyatlama dönemi (konşimento ayı, varış ayı, QP – quotational period), endeks kaynağı ve ödemede kullanılacak kur sözleşmede açıkça yazılmalıdır. Uzun dönemli sözleşmelerde her iki tarafı da fiyat dalgalanmasına karşı adil biçimde korur.

Minimum sipariş miktarı (MOQ)

Tedarikçinin kabul ettiği en küçük sipariş miktarıdır. Hammaddede MOQ çoğunlukla bir konteyner (ör. 20–25 ton granül, bir 40’HC), bir üretim partisi veya bir tır yükü ile belirlenir; dökme yüklerde ise gemi parseli (ör. 5.000 ton) olabilir. MOQ altındaki talepler daha yüksek birim fiyatla, stoktan veya distribütörler aracılığıyla karşılanır. Platformda büyük işlemler deal room’a, küçük miktarlar ise tedarikçiyle doğrudan iletişime yönlendirilir.

Ticaret el kitabında anlatıldığı yer

Ticaret el kitabı