Incoterms ve ticari sözleşmeler

Satış sözleşmesi

Uluslararası hammadde satışında tarafların hak ve yükümlülüklerini düzenleyen ana belgedir. Ürün tanımı ve şartname, miktar ve tolerans, fiyat ve para birimi, Incoterm ve adlandırılmış yer, sevk dönemi, ödeme şekli, kalite-miktar tespiti (gözetim), sigorta, mücbir sebep, sözleşmeye aykırılık hâlinde yaptırımlar, uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözüm yeri yazılmalıdır. Tarafların ülkeleri izin veriyorsa Viyana Satım Sözleşmesi (CISG) uygulanır; dışlanacaksa açıkça belirtilmelidir.

İlgili terimler

Proforma fatura PI

Satıcının sevkiyattan önce düzenlediği; ürün, miktar, birim fiyat, Incoterm, ödeme şekli, teslim süresi ve banka bilgilerini içeren ön faturadır. Alıcı bu belgeyle akreditif açar, avans öder, ithalat lisansı veya döviz tahsisi için başvurur. Muhasebe açısından satış faturası değildir; alıcının imzası ile onaylandığında basit işlemlerde sözleşme yerine de geçebilir, ancak büyük tutarlarda ayrıntılı bir satış sözleşmesi önerilir.

Mücbir sebep

Tarafların kontrolü dışında gelişen, öngörülemeyen ve önlenemeyen olaylar (savaş, deprem, salgın, ambargo, liman kapanması gibi) nedeniyle edimin geçici veya kalıcı olarak yerine getirilememesini düzenleyen sözleşme hükmüdür. İyi bir mücbir sebep maddesi, olay listesini, bildirim süresini (çoğunlukla 7–14 gün), belgeleme şeklini (ör. ticaret odası belgesi) ve olay belirli bir süreyi aşarsa sözleşmeden dönme hakkını içerir. Fiyat artışı veya piyasa değişimi genellikle mücbir sebep sayılmaz.

Tahkim (uluslararası ticari tahkim)

Uyuşmazlığın devlet mahkemeleri yerine tarafların seçtiği hakemlerce, gizli ve kesin olarak çözülmesidir. ICC, LCIA, SIAC, İSTAC gibi kurumlar veya hammadde birliklerinin (GAFTA, FOSFA, LME) kendi kuralları kullanılır. Tahkim kararları New York Sözleşmesi sayesinde 170’ten fazla ülkede tanınıp icra edilebilir; bu nedenle farklı ülkelerdeki taraflar için mahkemeye göre genellikle daha etkilidir. Sözleşmede kurum, tahkim yeri, dil ve hakem sayısı açıkça yazılmalıdır.

Miktar toleransı (± %, “more or less”)

Dökme ve büyük hacimli hammadde sözleşmelerinde teslim edilen miktarın sözleşme miktarından belirli bir oranda (çoğunlukla ±%5 veya ±%10) sapabileceğini kabul eden hükümdür. Sapmanın kimin seçiminde olduğu yazılır: “satıcının opsiyonunda” (MOLSO) veya “armatörün opsiyonunda” (MOLOO). Tolerans içindeki fazla veya eksik miktar genellikle sözleşme fiyatıyla faturalanır; akreditifte de aynı tolerans yer almalıdır, aksi halde UCP 600’e göre yalnızca ±%5 kabul edilir.

Incoterms 2020

Milletlerarası Ticaret Odası’nın (ICC) yayımladığı, satıcı ile alıcı arasında teslim noktasını, risk devrini, navlun-sigorta ve gümrük işlemlerinin kime ait olduğunu tanımlayan 11 standart teslim şeklidir. Incoterms fiyatı, ödeme şeklini veya mülkiyet devrini belirlemez; bunlar sözleşmede ayrıca yazılmalıdır. Sözleşmede kural her zaman adlandırılmış bir yer ve sürümle birlikte kullanılmalıdır, örneğin “FOB Mersin Limanı, Incoterms 2020”.

Ticaret el kitabında anlatıldığı yer

Ticaret el kitabı