Plastik ve polimerler
Biyoplastik, biyo-bazlı ve kompostlanabilir plastik
İki ayrı özelliği anlatır. Biyo-bazlı plastikler karbonunu şeker kamışı, mısır veya bitkisel yağ gibi yenilenebilir kaynaklardan alır (ör. Bio-PE, Bio-PET); kimyasal olarak fosil eşdeğerleriyle aynı olabilir ve biyolojik olarak parçalanmayabilir. Kompostlanabilir plastikler (PLA, PBAT, PHA, nişasta karışımları) ise endüstriyel kompost koşullarında EN 13432 veya ASTM D6400’e göre belirli sürede parçalanır; bazıları fosil kaynaklıdır. Satın alırken biyo-bazlı içerik oranı (ASTM D6866) ve kompost sertifikası (TÜV OK compost, BPI) ayrı ayrı sorulmalıdır.
Erime akış indeksi (MFI / MFR)
Belirli sıcaklık ve yükte (PP için 230 °C/2,16 kg, PE için 190 °C/2,16 kg veya 5 kg) bir kalıptan 10 dakikada akan erimiş polimer miktarıdır (g/10 dk; ISO 1133, ASTM D1238). Düşük MFI yüksek molekül ağırlığı ve dayanımı, yüksek MFI ise kolay akışı gösterir: boru ve şişirme kaliteleri 0,1–1, film 1–4, enjeksiyon 10–60, elyaf ve meltblown 25–1.500 g/10 dk aralığındadır. Teklif karşılaştırırken MFI’nin hangi koşulda ölçüldüğü mutlaka kontrol edilmelidir.
Geri dönüştürülmüş içerik (PCR / PIR)
PCR (post-consumer recycled), tüketiciye ulaşıp atık hâline gelmiş ambalaj ve ürünlerden; PIR (post-industrial recycled) ise üretim fireleri ve kesintilerden elde edilen geri dönüştürülmüş malzemedir. AB Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü (PPWR) gibi düzenlemeler ve marka taahhütleri ambalajlarda asgari PCR oranları getirmektedir. Geri dönüştürülmüş içerik beyanları GRS, RecyClass, EuCertPlast veya ISCC PLUS (kütle denkliği) gibi sertifikalarla doğrulanmalıdır; gıda temaslı rPET için ayrıca onaylı süper temizleme prosesi gerekir.
Gıdayla temas uygunluğu (AB 10/2011, FDA)
Gıdaya temas eden ambalaj ve ekipman için kullanılan plastiklerin, maddelerin gıdaya izin verilenden fazla geçmediğini gösteren uygunluktur. AB’de 1935/2004 çerçeve tüzüğü ve plastikler için 10/2011 tüzüğü (onaylı madde listesi, genel ve özel göç limitleri), ABD’de FDA 21 CFR 177 maddeleri esas alınır. Tedarikçiden, kullanılan katkılar dahil hammaddenin uygunluk beyanı (Declaration of Compliance, DoC) ve gerekiyorsa göç testi raporları istenmelidir; geri dönüştürülmüş plastik için ayrıca 2022/1616 tüzüğü uygulanır.
Homopolimer, random kopolimer ve blok (darbe) kopolimer
Homopolimer tek monomerden (ör. yalnızca propilen) oluşur; sert, rijit ve ucuzdur, rafya, BOPP film ve genel enjeksiyonda kullanılır. Random kopolimerde zincire az miktarda etilen rastgele eklenir; daha şeffaf ve esnektir, şeffaf kaplar ve sıcak su borusu (PP-R) için tercih edilir. Blok (darbe) kopolimerde kauçuk faz bulunur; düşük sıcaklıkta darbe dayanımı yüksektir, otomotiv parçaları, kova ve kasalarda kullanılır. Yanlış tip seçimi kırılma veya şeffaflık sorunlarına yol açtığı için siparişte tip açıkça belirtilmelidir.
Masterbatch ve compound farkı
Masterbatch; pigment, dolgu veya katkının (UV stabilizatör, antistatik, alev geciktirici, kaydırıcı) yüksek konsantrasyonda bir taşıyıcı polimer içinde dağıtılmış hâlidir ve üretimde ana hammaddeye genellikle %1–5 oranında katılır. Compound ise kullanıma hazır, nihai formülü içeren üründür: örneğin %30 cam elyaf takviyeli PA6, talk dolgulu PP veya HFFR kablo granülü doğrudan işlenir. Masterbatch esneklik ve düşük stok sağlar; compound tutarlı kalite ve teknik özellik garantisi sunar.
Polietilen türleri: HDPE, LDPE, LLDPE ve mLLDPE
Polietilen yoğunluğa ve zincir yapısına göre ayrılır. HDPE (0,941–0,965 g/cm³) rijit ve kimyasala dayanıklıdır; boru (PE100), bidon, şişe ve kasa üretilir. LDPE (0,910–0,930) dallı yapısıyla esnek ve şeffaftır; ekstrüzyon kaplama, shrink ve gıda filmi için kullanılır. LLDPE doğrusal zincirli, düşük yoğunluklu kopolimerdir (bütan C4, heksen C6, okten C8 komonomer); delinme ve yırtılma dayanımı yüksektir, streç ve ambalaj filmlerinin ana hammaddesidir. Metalosen katalizörle üretilen mLLDPE daha yüksek tokluk ve şeffaflık sunar.
Prime, wide-spec ve off-grade (ikinci kalite) polimer
Prime (birinci kalite), üreticinin markası ve kalite numarasıyla, TDS’deki tüm değerleri karşılayan orijinal üründür. Wide-spec, bir veya birkaç değerin (ör. MFI, renk) dar aralığın dışına çıktığı ama hâlâ kullanılabilir üretimdir; off-grade ise geçiş üretimi, süpürüntü veya kirlenmiş malzeme olabilir ve genellikle markasız ve COA’sız satılır. Off-grade daha ucuzdur fakat partiden partiye değişkenlik gösterir; mutlaka numune test edilmeli, “as is” (olduğu gibi) satış şartı ve reklamasyon hakları netleştirilmelidir.