حمل و لجستیک
اعلامیه آمادگی (NOR)
اطلاع کتبی ناخدا یا نماینده به اجاره‌کننده یا خریدار مبنی بر اینکه کشتی به بندر توافق‌شده رسیده و از هر نظر — انبارهای تمیز، مجوزهای اخذشده — آماده بارگیری یا تخلیه است. NOR معتبر پیش‌شرط شروع زمان مجاز است. NOR که در حالی ارائه شود که کشتی واقعاً آماده نیست ممکن است نامعتبر باشد و محاسبه دمیوراژ را تغییر دهد، پس باید همراه گزارش بازرسی انبارها نگهداری شود.
انواع کانتینر (۲۰، ۴۰، ۴۰ های‌کیوب، یخچالی، سقف‌باز) 20’ / 40’ / 40’HC
کانتینر ۲۰ فوتی (حدود ۳۳ متر مکعب، ظرفیت ~۲۵ تا ۲۸ تن) برای بارهای سنگین و چگال مانند فلزات، مواد معدنی و مواد شیمیایی کیسه‌ای؛ و کانتینر ۴۰ فوتی (۶۷ متر مکعب) و ۴۰ فوت های‌کیوب (۷۶ متر مکعب، ~۲۶ تن) برای بارهای سبک اما حجیم مانند گرانول پلاستیک، الیاف و فوم مناسب است. در عمل محدودیت وزن جاده‌ای اغلب از ظرفیت کانتینر سخت‌گیرانه‌تر است. کانتینر یخچالی برای زنجیره سرد، سقف‌باز و فلت‌رک برای ماشین‌آلات و بار حجیم و تانک‌کانتینر برای مایعات به کار می‌رود.
ایزوتانک (تانک‌کانتینر)
مخزن قابل استفاده مجدد با ظرفیت حدود ۲۰٬۰۰۰ تا ۲۶٬۰۰۰ لیتر، معمولاً از فولاد ضدزنگ، که در قاب فولادی با ابعاد کانتینر ۲۰ فوتی قرار دارد. برای مواد شیمیایی، حلال‌ها، کالای خطرناک طبقه‌بندی‌شده در کد IMDG و مایعات غذایی مناسب است و گزینه‌های گرم‌کن، فشار و عایق دارد. پیش از هر بارگیری گواهی شست‌وشو (ECD) لازم است و بارهای قبلی (معمولاً سه بار آخر) از نظر سازگاری بررسی می‌شوند.
بار فله (خشک و مایع)
باری که بدون بسته‌بندی مستقیماً در انبار یا مخزن کشتی بارگیری می‌شود: غلات، زغال‌سنگ، سنگ‌آهن، قراضه، کود و سیمان فله خشک و نفت خام، سوخت، روغن گیاهی و مواد شیمیایی فله مایع هستند. کشتی‌ها به Handysize (۱۵ تا ۳۵ هزار تن)، Supramax/Ultramax (۵۰ تا ۶۴ هزار)، Panamax/Kamsarmax (۶۵ تا ۸۲ هزار) و Capesize (بیش از ۱۰۰ هزار تن) دسته‌بندی می‌شوند. مقدار با درفت سروی یا باسکول و کیفیت با نمونه‌برداری در بارگیری و تخلیه تعیین می‌شود.
بارنامه دریایی (B/L) B/L
مهم‌ترین سند حمل دریایی که حمل‌کننده برای اثبات دریافت یا بارگیری کالا صادر می‌کند. سه کارکرد دارد: رسید بار، مدرک قرارداد حمل و در صورت صدور «به حواله‌کرد»، سند مالکیت کالا. چون ارائه‌کننده نسخه اصل می‌تواند کالا را تحویل بگیرد، پایه اعتبارات اسنادی و وصولی اسنادی است. بارنامه «تمیز روی عرشه» نشان می‌دهد کالا ظاهراً سالم بارگیری شده است.
بیمه باربری
بیمه در برابر از بین رفتن یا آسیب کالا و هزینه‌های مرتبط در طول حمل. پوشش معمولاً با Institute Cargo Clauses (A، B یا C) تعریف می‌شود و ریسک جنگ و اعتصاب با کلوزهای جداگانه افزوده می‌شود. مبلغ بیمه معمولاً ۱۱۰٪ ارزش CIF است. اینکه کدام طرف بیمه کند به اینکوترم بستگی دارد؛ جز در CIF و CIP، طرفی که ریسک حمل را دارد باید خودش بیمه بخرد. برای خسارت، گزارش ارزیاب، بارنامه، فاکتور و صورت‌جلسه خسارت لازم است.
تلکس ریلیز و بارنامه غیرقابل‌معامله (Sea Waybill)
روش‌هایی برای ترخیص کالا در مقصد بدون انتظار برای رسیدن بارنامه اصل به خریدار. در تلکس ریلیز، نسخه‌های اصل در بندر بارگیری به حمل‌کننده تحویل داده می‌شود و او به نماینده خود در مقصد دستور تحویل کالا می‌دهد. Sea Waybill سند حمل غیرقابل‌معامله‌ای است که کالا به گیرنده نام‌برده تحویل می‌شود. هر دو سریع‌اند، اما فروشنده کنترل کالا را از دست می‌دهد، پس پرداخت باید از قبل تضمین شود.
جامبو بگ (FIBC – کیسه فله انعطاف‌پذیر)
کیسه بزرگی از پلی‌پروپیلن بافته‌شده که معمولاً ۵۰۰ تا ۱٬۵۰۰ کیلوگرم گرانول، پودر یا پولک حمل می‌کند و با لیفتراک از دسته‌هایش بلند می‌شود. بار کاری ایمن (SWL) و ضریب ایمنی (یک‌بارمصرف ۵:۱ و چندبارمصرف ۶:۱) طبق ISO 21898 مشخص می‌شود. برای پودرهای قابل اشتعال باید کیسه نوع B، C یا D ضد الکتریسیته ساکن انتخاب شود و برای غذا و دارو کیسه مناسب غذا با لاینر لازم است. نسبت به کیسه ۲۵ کیلویی هزینه بسته‌بندی و جابه‌جایی را کم می‌کند.
چارترپارتی (قرارداد اجاره کشتی) C/P
قرارداد میان مالک کشتی و اجاره‌کننده (چارترر) درباره استفاده از کشتی. در چارتر سفری بار مشخصی بین بنادر معین با کرایه به ازای هر تن حمل می‌شود؛ در چارتر زمانی کشتی برای مدتی با اجاره روزانه گرفته می‌شود و در چارتر دربست (bareboat) بدون خدمه اجاره داده می‌شود. فرم‌های استاندارد شامل GENCON، NYPE و ASBATANKVOY است. قراردادهای خرید و فروش فله باید نرخ بارگیری و دمیوراژ را هم‌راستا با چارترپارتی تنظیم کنند.
خسارت همگانی (آوری عمومی) GA
تقسیم فداکاری‌ها و هزینه‌های عمدی که برای نجات کشتی و بار از خطر مشترک انجام می‌شود — مانند به دریا ریختن بار، هزینه نجات و اطفای حریق — میان کشتی و همه صاحبان بار به نسبت ارزش آن‌ها. بر اساس قواعد یورک-آنتورپ محاسبه می‌شود. وقتی مالک کشتی خسارت همگانی اعلام کند، هر گیرنده پیش از تحویل بار باید تضمین بسپارد و خریداران بدون بیمه ممکن است ناچار به پرداخت ودیعه نقدی سنگین شوند.
درفت سروی (تعیین وزن با آبخور)
روشی برای محاسبه وزن بار فله بارگیری یا تخلیه‌شده با خواندن آبخور کشتی در شش نقطه پیش و پس از عملیات و اصلاح آن بر اساس چگالی آب دریا، بالاست، سوخت و آب شیرین. در زغال‌سنگ، سنگ معدن، غلات و کود مقدار بارنامه معمولاً این‌گونه تعیین می‌شود و دقت آن حدود ±۰٫۵٪ است. انجام آن توسط بازرس مستقل مانند SGS، Intertek یا Bureau Veritas اعتماد طرفین را افزایش می‌دهد.
دمیوراژ و دیتنشن (هزینه‌های تأخیر)
در حمل فله، دمیوراژ غرامت روزانه‌ای است که اجاره‌کننده هنگام تجاوز از زمان مجاز بارگیری/تخلیه به مالک کشتی می‌پردازد (مثلاً ۱۵٬۰۰۰ دلار در روز). در حمل کانتینری، خط کشتیرانی برای ماندن کانتینر پر در ترمینال بیش از زمان آزاد دمیوراژ، و برای نگه‌داشتن کانتینر خارج از ترمینال — در انبار خریدار — بیش از زمان آزاد دیتنشن می‌گیرد. تأخیرهای گمرکی این هزینه‌ها را سریع بالا می‌برد، پس روزهای آزاد باید هنگام مذاکره کرایه مشخص شود.
زمان مجاز بارگیری/تخلیه (Laytime)
مدت توافق‌شده در قرارداد که اجاره‌کننده یا خریدار می‌تواند بدون هزینه اضافه از کشتی برای بارگیری یا تخلیه استفاده کند. معمولاً به صورت نرخ روزانه بیان می‌شود، مانند «۵٬۰۰۰ تن در روز SHINC» (شامل یکشنبه و تعطیلات) یا «SHEX» (بدون آن‌ها). پس از ارائه اعلامیه آمادگی (NOR) و گذشت مدت انتظار توافق‌شده آغاز می‌شود. در صورت تجاوز، دمیوراژ و در صورت اتمام زودتر، اگر توافق شده باشد دیسپچ پرداخت می‌شود.
شرایط بیمه باربری Institute Cargo Clauses (A)، (B)، (C) ICC (A)(B)(C)
شرایط استاندارد بیمه باربری که در بازار لندن تدوین شده و در سراسر جهان به کار می‌رود (آخرین ویرایش ۲۰۰۹). (A) پوشش «همه خطرات» است و هر خسارتی جز استثناها را جبران می‌کند؛ (B) خطرات نام‌برده مانند آتش‌سوزی، غرق، تصادم، زلزله، صاعقه و ورود آب دریا را پوشش می‌دهد؛ (C) فقط حوادث بزرگ یعنی آتش‌سوزی، انفجار، غرق، به گل نشستن، تصادم و خسارت همگانی را دربر می‌گیرد. برای مواد اولیه در معرض سرقت، خیس شدن یا آسیب جابه‌جایی پوشش (A) توصیه می‌شود.
فلکسی‌تانک
کیسه پلی‌اتیلنی چندلایه و یک‌بارمصرف که درون کانتینر خشک استاندارد ۲۰ فوتی نصب می‌شود و ۱۶٬۰۰۰ تا ۲۴٬۰۰۰ لیتر مایع غیرخطرناک حمل می‌کند. برای روغن‌های گیاهی، گلیسرین، روغن پایه، لاتکس، شراب، شربت و برخی مواد شیمیایی غیرغذایی به ازای هر لیتر بسیار ارزان‌تر از بشکه یا IBC است. حمل کالای خطرناک ممنوع است و در بار غذایی باید گواهی مناسب بودن کیسه برای غذا و تمیزی کانتینر بررسی شود.
فورواردر (شرکت حمل‌ونقل بین‌المللی)
شرکتی که حمل را از طرف فرستنده سازمان‌دهی می‌کند: استعلام کرایه می‌گیرد، جا در کشتی یا هواپیما رزرو می‌کند، کانتینر، انبار و حمل جاده‌ای را هماهنگ می‌کند، اسناد را آماده می‌کند و اغلب با کارگزار گمرکی همکاری دارد. فورواردرهایی که بارنامه به نام خود (House B/L) صادر می‌کنند در نقش NVOCC مسئولیت حمل‌کننده را می‌پذیرند. عضویت در FIATA و بیمه مسئولیت نشانه‌های خوبی برای انتخاب فورواردر قابل‌اعتماد است.
کانتینر کامل (FCL) و بار خرده (LCL)
در FCL کل یک کانتینر به بار یک فرستنده اختصاص دارد؛ در کارخانه بارگیری و پلمب و در انبار خریدار باز می‌شود. در LCL محموله‌های کوچک چند فرستنده در انبار تجمیع‌کننده در یک کانتینر جمع می‌شوند و کرایه به ازای متر مکعب یا تن (هر کدام بیشتر) محاسبه می‌شود. در تجارت مواد اولیه معمولاً بالای ۱۰ تا ۱۵ متر مکعب FCL ارزان‌تر و امن‌تر است و LCL برای نمونه و سفارش‌های کوچک مناسب است.
کرایه حمل (نولون)
بهایی که برای جابه‌جایی کالا به حمل‌کننده پرداخت می‌شود. کرایه کانتینری به ازای هر کانتینر (مثلاً دلار برای ۴۰ فوت HC)، کرایه فله به ازای هر تن (دلار/تن) و اجاره زمانی کشتی روزانه (دلار/روز) محاسبه می‌شود. هزینه‌های اضافی مانند سوخت (BAF)، نرخ ارز (CAF)، جابه‌جایی در ترمینال (THC)، ازدحام و ریسک جنگ به کرایه پایه افزوده می‌شود. بازار کرایه پرنوسان است و با شاخص‌هایی مانند Drewry، Freightos (FBX) و شاخص خشک بالتیک (BDI) دنبال می‌شود.
هزینه اضافی سوخت (BAF)
هزینه اضافی متغیری که حمل‌کنندگان برای انتقال نوسان قیمت سوخت کشتی به کرایه پایه می‌افزایند. معمولاً فصلی یا ماهانه بر اساس قیمت VLSFO در سنگاپور و روتردام به‌روز می‌شود. پس از اجرای سقف گوگرد ۰٫۵٪ IMO در ۲۰۲۰، BAF به‌طور محسوسی افزایش یافت؛ همیشه بپرسید آیا پیشنهاد کرایه شامل BAF است.