M · 11
Mal bedeli ve navlun (Cost and Freight) CFR
Yalnızca deniz/iç su yolu taşımasında kullanılır. Satıcı malı yükleme limanında gemiye yükler ve varış limanına kadar navlunu öder; ancak risk, FOB’daki gibi mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer. Bu nedenle deniz yolculuğu sırasında hasar riski alıcıdadır ve alıcının kendi sigortasını yaptırması gerekir. Fiyat “CFR İskenderun” gibi varış limanıyla verilir.
Mal bedeli, sigorta ve navlun (Cost, Insurance and Freight) CIF
CFR’ye ek olarak satıcının, alıcı lehine yük sigortası yaptırdığı deniz taşıması teslim şeklidir. Incoterms 2020’ye göre CIF’te asgari teminat Institute Cargo Clauses (C) düzeyindedir ve sözleşme bedelinin %110’unu karşılamalıdır; daha geniş “all risks” (A) teminatı istenecekse sözleşmede açıkça yazılmalıdır. Risk yine yükleme limanında gemiye yüklemeyle geçer; satıcı navlun ve sigortayı öder ama yolculuk riskini taşımaz.
Mal mukabili / açık hesap ödeme O/A
Satıcının malı ve belgeleri doğrudan alıcıya gönderdiği, alıcının ise faturayı vadede (ör. 30–90 gün) ödediği yöntemdir. Alıcı için en avantajlı, satıcı için en riskli ödeme şeklidir; satıcı alacak riskini alacak sigortası, faktoring veya standby akreditif ile yönetir. Uzun süreli ve güvenilir ilişkilerde ve bazı pazarlarda (AB içi ticaret gibi) standart hâle gelmiştir.
Masterbatch ve compound farkı
Masterbatch; pigment, dolgu veya katkının (UV stabilizatör, antistatik, alev geciktirici, kaydırıcı) yüksek konsantrasyonda bir taşıyıcı polimer içinde dağıtılmış hâlidir ve üretimde ana hammaddeye genellikle %1–5 oranında katılır. Compound ise kullanıma hazır, nihai formülü içeren üründür: örneğin %30 cam elyaf takviyeli PA6, talk dolgulu PP veya HFFR kablo granülü doğrudan işlenir. Masterbatch esneklik ve düşük stok sağlar; compound tutarlı kalite ve teknik özellik garantisi sunar.
Menşe şahadetnamesi ve tercihli menşe belgeleri (EUR.1, A.TR, Form A) C/O
Malın hangi ülkede üretildiğini (elde edildiğini) gösteren belgedir ve genellikle ticaret odaları tarafından onaylanır. Tercihsiz menşe belgesi, anti-damping, kota ve ithalat yasakları için; tercihli menşe belgeleri ise serbest ticaret anlaşmalarında indirimli veya sıfır gümrük vergisi için kullanılır: AB–Türkiye sanayi ürünlerinde A.TR dolaşım belgesi, menşe kuralları sağlandığında EUR.1 veya fatura beyanı, ASEAN’da Form D, Çin anlaşmalarında Form E gibi. Menşe kuralları ürüne göre değişir ve sahte belge ciddi vergi farkı ve cezaya yol açar.
Mikotoksinler ve aflatoksin limitleri
Küflerin tahıl, yağlı tohum, kuruyemiş, baharat ve yemlerde ürettiği zehirli bileşiklerdir: aflatoksin (B1, toplam), okratoksin A, deoksinivalenol (DON), zearalenon, fumonisin ve T-2. Yasal limitler ülkeye ve kullanıma göre çok farklıdır; örneğin AB’de doğrudan tüketilen fındık ve fıstıkta aflatoksin B1 için 2–8 µg/kg sınırı vardır ve sınır aşımı RASFF bildirimiyle sevkiyatın reddine yol açar. Sözleşmede limitler, numune alma yöntemi ve hangi laboratuvarın sonucunun esas alınacağı açıkça belirtilmelidir.
Miktar toleransı (± %, “more or less”)
Dökme ve büyük hacimli hammadde sözleşmelerinde teslim edilen miktarın sözleşme miktarından belirli bir oranda (çoğunlukla ±%5 veya ±%10) sapabileceğini kabul eden hükümdür. Sapmanın kimin seçiminde olduğu yazılır: “satıcının opsiyonunda” (MOLSO) veya “armatörün opsiyonunda” (MOLOO). Tolerans içindeki fazla veya eksik miktar genellikle sözleşme fiyatıyla faturalanır; akreditifte de aynı tolerans yer almalıdır, aksi halde UCP 600’e göre yalnızca ±%5 kabul edilir.
Minimum sipariş miktarı (MOQ)
Tedarikçinin kabul ettiği en küçük sipariş miktarıdır. Hammaddede MOQ çoğunlukla bir konteyner (ör. 20–25 ton granül, bir 40’HC), bir üretim partisi veya bir tır yükü ile belirlenir; dökme yüklerde ise gemi parseli (ör. 5.000 ton) olabilir. MOQ altındaki talepler daha yüksek birim fiyatla, stoktan veya distribütörler aracılığıyla karşılanır. Platformda büyük işlemler deal room’a, küçük miktarlar ise tedarikçiyle doğrudan iletişime yönlendirilir.
Mücbir sebep
Tarafların kontrolü dışında gelişen, öngörülemeyen ve önlenemeyen olaylar (savaş, deprem, salgın, ambargo, liman kapanması gibi) nedeniyle edimin geçici veya kalıcı olarak yerine getirilememesini düzenleyen sözleşme hükmüdür. İyi bir mücbir sebep maddesi, olay listesini, bildirim süresini (çoğunlukla 7–14 gün), belgeleme şeklini (ör. ticaret odası belgesi) ve olay belirli bir süreyi aşarsa sözleşmeden dönme hakkını içerir. Fiyat artışı veya piyasa değişimi genellikle mücbir sebep sayılmaz.
Müşterek avarya (General Average) GA
Gemi ve yükü ortak bir tehlikeden kurtarmak için kasıtlı olarak yapılan fedakârlık ve masrafların (yükün denize atılması, kurtarma ücreti, yangın söndürme gibi) gemi ve tüm yük sahipleri arasında değerleri oranında paylaştırılmasıdır. York-Anversa Kuralları’na göre hesaplanır. Armatör müşterek avarya ilan ettiğinde, yükünü teslim alabilmek için her alıcıdan teminat istenir; nakliyat sigortası olmayan alıcılar yüksek nakit teminat ödemek zorunda kalabilir.
Müşterini tanı (KYC / KYB) ve firma doğrulama
Bir karşı tarafla iş yapmadan önce firmanın gerçekten var olduğunu, yetkililerin kim olduğunu, nihai faydalanıcı sahiplerini ve yaptırım/olumsuz haber durumunu doğrulama sürecidir. Vergi levhası, ticaret sicil kaydı, imza sirküleri, faaliyet belgesi, banka referansı ve tesis ziyareti/video doğrulaması kullanılır. Bankalar kara para aklama mevzuatı gereği KYC yapar; ticari taraflar için ise dolandırıcılığa karşı ilk savunma hattıdır. Platformdaki “Doğrulanmış firma” rozeti bu tür belge kontrolüne dayanır.