K · 14
Kabul karşılığı vesaik (D/A) D/A
Belgeli tahsilin vadeli türüdür: alıcı, belirli vadeli bir poliçeyi (ör. 60 gün) kabul edip imzaladığında belgeleri alır ve malı hemen teslim alabilir; ödemeyi vadede yapar. Satıcının elinde yalnızca kabul edilmiş poliçe kalır, mal üzerindeki kontrolünü kaybeder. Bu nedenle risk açık hesaba yakındır ve genellikle alacak sigortası veya banka avali (poliçeye banka garantisi) ile birlikte kullanılır.
Kalorifik değer (üst ve alt ısıl değer, GAR / NAR)
Bir yakıtın birim kütlesinin tam yanmasıyla açığa çıkan enerjidir (kcal/kg veya MJ/kg). Üst ısıl değer (GCV) yanmada oluşan su buharının yoğuşma ısısını da içerir; alt ısıl değer (NCV) içermez ve kazanda gerçekte kullanılabilen enerjiye yakındır. Kömürde değer ayrıca hangi esasa göre verildiğine bağlıdır: GAR (alındığı gibi, toplam nem dahil), ADB (hava kurusu), NAR (alındığı gibi, net). Endonezya kömürü çoğunlukla GAR, Avrupa ve Güney Afrika (API2, API4) NAR 6.000 bazında fiyatlanır; teklifler aynı esasa çevrilmeden karşılaştırılmamalıdır.
Kaplama ağırlığı (Z100, Z275, AZ150)
Galvanizli ve galvalüm saclarda iki yüzeyin toplam kaplama miktarını g/m² olarak gösterir (EN 10346): Z275, iki yüzde toplam 275 g/m² çinko, yani yüzey başına yaklaşık 20 µm demektir. Kaplama ağırlığı korozyon ömrünü doğrudan belirler; iç mekân ve beyaz eşya için Z100–Z140, çatı-cephe ve dış ortam için Z200–Z275 veya AZ150 tercih edilir. Fiyat kaplama ağırlığıyla artar, bu yüzden tekliflerde mutlaka belirtilmeli ve COA/sertifikadan doğrulanmalıdır.
Karbon ayak izi (ürün karbon ayak izi ve Kapsam 1-2-3) PCF
Bir ürünün yaşam döngüsü boyunca (genellikle hammadde çıkarımından fabrika çıkışına kadar, “cradle-to-gate”) neden olduğu sera gazı emisyonlarının kg CO₂e cinsinden toplamıdır; ISO 14067 ve GHG Protocol’e göre hesaplanır. Şirket düzeyinde Kapsam 1 doğrudan emisyonları, Kapsam 2 satın alınan enerjiyi, Kapsam 3 ise tedarik zincirini kapsar; bir üreticinin Kapsam 3 emisyonlarının büyük bölümü satın aldığı hammaddelerden gelir. Bu nedenle CBAM, CSRD raporlaması ve marka hedefleri, hammadde tedarikçilerinden doğrulanmış ürün karbon ayak izi (PCF) ve EPD belgeleri istemeye başlamıştır.
KDV (katma değer vergisi) – ithalat ve ihracatta
Tüketim üzerinden alınan vergidir. İhracat çoğu ülkede KDV’den istisnadır (sıfır oranlı); ihracatçı yüklendiği KDV’yi iade alabilir. İthalatta KDV, gümrük kıymeti + gümrük vergisi + diğer vergiler toplamı üzerinden gümrükte tahsil edilir ve ithalatçı mükellefse genellikle indirim konusu yapılabilir; bu nedenle nakit akışı etkisi önemlidir. AB içi ticarette KDV kayıtlı firmalar arasında “ters ibraz (reverse charge)” uygulanır. Türkiye’de genel oran %20, birçok hammadde için indirimli oranlar bulunabilir.
Kesin teklif ve gösterge (indikatif) fiyat
Gösterge fiyat, piyasa seviyesini anlatan ve satıcıyı bağlamayan bir fiyattır; ilanlardaki fiyat aralıkları genellikle bu niteliktedir. Kesin teklif ise belirli bir miktar, kalite, teslim ve ödeme koşulu için belirli bir süre (ör. “24 saat geçerli”, “subject to prior sale” şartsız) geçerli olan, alıcı kabul ettiği anda sözleşmeyi kuran bağlayıcı tekliftir. Hammadde piyasası hızla değiştiğinden kesin tekliflerin süresi genellikle kısadır ve “stok durumuna tabi” gibi çekincelerin olup olmadığına dikkat edilmelidir.
Kimyasal saflık sınıfları (teknik, gıda, ilaç, analitik)
Aynı kimyasal farklı saflık ve safsızlık sınırlarıyla farklı fiyatlardan satılır. Teknik/endüstriyel kalite genel üretim içindir; gıda kalitesi (E kodlu katkılar, FCC veya JECFA şartnameleri, ağır metal sınırları) gıda ve yemde; farmakope kalitesi (USP, EP/Ph. Eur., BP, JP) ilaç ve bazı kozmetiklerde GMP koşullarında üretilmiş olarak; analitik/reaktif kalite (ACS, AR, HPLC) laboratuvarda kullanılır. Daha düşük kaliteyi daha yüksek kalite yerine kullanmak mevzuat ihlalidir; sipariş ve COA’da kalite ve referans şartname açıkça yazılmalıdır.
Klas kuruluşu ve klas onaylı malzeme
Gemilerin ve deniz yapılarının tasarım, inşa ve bakımını kurallarına göre denetleyip “klas” veren bağımsız kuruluşlardır; IACS üyeleri arasında DNV, ABS, Lloyd’s Register, Bureau Veritas, ClassNK, RINA, KR, CCS ve Türk Loydu bulunur. Tersanede kullanılacak gemi sacı, profil, boru, kaynak sarfı, boya, halat, zincir ve pompa gibi malzemelerin çoğu klas onaylı üreticiden, klas sörveyörünün tanıklık ettiği testlerle ve klas damgalı sertifikayla (çoğunlukla EN 10204 3.2) gelmelidir. Onaysız malzeme geminin klasını riske atar.
Komple konteyner (FCL) ve parsiyel yük (LCL)
FCL’de bir konteynerin tamamı tek bir göndericinin yüküne ayrılır; konteyner fabrikada yüklenip mühürlenir ve alıcının deposunda açılır. LCL’de birden fazla göndericinin küçük partileri konsolidatörün deposunda aynı konteynerde birleştirilir; m³ veya ton (hangisi büyükse) başına ücretlendirilir. Hammadde ticaretinde genellikle 10–15 m³’ün üzerindeki yüklerde FCL daha ekonomik ve daha güvenlidir; LCL numune ve küçük siparişler için uygundur.
Konşimento (B/L) B/L
Taşıyıcının malı teslim aldığını veya gemiye yüklediğini gösteren, deniz taşımasının en önemli belgesidir. Üç işlevi vardır: yükün alındığına dair makbuz, taşıma sözleşmesinin kanıtı ve emre yazılı olduğunda mülkiyeti temsil eden kıymetli evrak. Orijinal nüshalardan birini ibraz eden kişi malı teslim alabildiği için akreditif ve vesaik mukabili işlemlerin temelidir. “Clean on board” konşimento, malın gemiye hasarsız yüklendiğini gösterir.
Kontango ve backwardation (vade yapısı)
Vadeli fiyatların spot fiyata göre durumunu anlatan terimlerdir. Kontangoda ileri vadeli fiyatlar spottan yüksektir; bu genellikle bol arz ve stok tutma maliyetini (depolama, finansman, sigorta) yansıtır ve stok tutup ileriye satmayı cazip kılar. Backwardation’da spot fiyat vadelilerden yüksektir; bu, malın hemen bulunmasının zor olduğu sıkı bir piyasaya işaret eder ve alıcıları hızlı teminine zorlar. Eğrinin şekli, hammaddede stok politikası ve sözleşme zamanlaması için önemli bir sinyaldir.
Konteyner tipleri (20’, 40’, 40’HC, reefer, open top)
20 fit konteyner (yaklaşık 33 m³, yük kapasitesi ~25–28 t) ağır ve yoğun yükler (metal, mineral, kimyasal torbalar) için; 40 fit (67 m³) ve 40 fit yüksek (40’HC, 76 m³, ~26 t) hafif ama hacimli yükler (plastik granül, elyaf, köpük) için kullanılır. Pratikte karayolu ağırlık sınırları konteyner kapasitesinden daha belirleyici olabilir. Soğuk zincir için reefer, makine ve büyük parçalar için open top/flat rack, sıvılar için tank konteyner tercih edilir.
Kömür kalite parametreleri (nem, kül, uçucu madde, kükürt, HGI)
Termik kömürün değeri kalorifik değerin yanı sıra toplam nem (TM), kül, uçucu madde (VM), sabit karbon, toplam kükürt (TS), Hardgrove öğütülebilirlik indeksi (HGI) ve kül ergime sıcaklığı ile belirlenir. Yüksek kül ve nem taşıma ve yakma maliyetini artırır; kükürt baca gazı arıtma maliyetine ve çevre limitlerine etki eder; HGI değirmen kapasitesini belirler. Kok kömüründe ayrıca CSR, CRI ve akışkanlık önemlidir. Sözleşmelerde “tipik” ve “ret” (rejection) limitleri ile her parametredeki sapma için fiyat ayarlama formülleri yer alır.
Kuru madde esası, ham protein ve nem
Tahıl, yem hammaddesi ve gübrelerde analiz değerleri “olduğu gibi” (as is) veya “kuru madde” (DM) esasına göre verilir. Örneğin %12 nemli bir soya küspesinde %46 protein “as is” değeri, kuru maddede yaklaşık %52,3’e karşılık gelir; farklı esaslı teklifler doğrudan karşılaştırılamaz. Ham protein, Kjeldahl veya Dumas yöntemiyle bulunan azotun 6,25 ile çarpılmasıyla hesaplanır. Sözleşmelerde nem üst sınırı, protein alt sınırı ve sapmalarda uygulanacak fiyat indirimi/primi (ör. her %1 protein eksikliği için %1,5 indirim) yazılmalıdır.